AIC // ARCHIVAL INSTITUTE • EST. 2024 CİLT IV • ISSN 2822-4191 • DOI: 10.1145/AIC PEER-REVIEWED MONOGRAPHIC BROADSHEET

AI Cronicles.

YAPAY ZEKÂ GÜNLÜKLERİ & KRONOLOJİSİ • THE ARCHIVAL JOURNAL OF THE SILICON ERA
§ STRATİGRAFİ: E01: SİBERNETİK VE MANTIK (1950–1989) E02: İSTATİSTİKSEL ÖĞRENME (1990–2011) E03: DERİN ÖĞRENME (2012–2021) E04: ÜRETKEN MODELLER (2022–2026) E05: OTONOM SINIR (2027+)
§ AKTİF TEZLER:
#Mamba-2-SSD #FlashAttention-3 #SAE-SparseAutoencoders #Blackwell-NVLink5 #IIT-Phi-Theory #Perceptron-Minsky #WorldModels-Sora #MechanisticInterpretability → TÜM ARŞİVİ İNCELE (108) ↗
§ TEMATİK HAVZA // MİMARİ & MATEMATİK

Frontier Modeller & Mantıklama

TOPLAM 18 MONOGRAFİ

Transformer mimarisinin sınırları, State Space Duality (Mamba-2), Mixture-of-Experts (MoE) yönlendirmesi ve test-time akıl yürütme teorisi.

18 Hakemli Monografi
5 Tarihsel Çağ
%100 Açık Erişim
NÖRAL BELLEK FABRİC VectorGraph Engine 100B+ Gömme Vektöründe Hiyerarşik HNSW ve Hibrit Bilgi Grafı İndeksleme. § RECALL@10: %99.8 Dağıtık Sharding · ACID Garantili Ajan Hafızası DÖKÜMANTASYONU İNCELE ↗
LEVHA 001 ↗
LEVHA 001 // AIC-MOD-0001 ATTENTION // STATE-SPACE SCAN A[i,j] SOFTMAXh_t = A h_(t-1) + B x_t ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0001
Üretken Modeller & Akıl Yürütme (2022 – 2026) 18 dk

Attention Mekanizmasının Lineerleştirilmesi: Mamba-2 State Space Duality

Transformer mimarisinin 1 milyon tokenlık çıkarım yaparken karşılaştığı devasa KV-Cache bellek darboğazı, Mamba-2 State Space Duality formülasyonu ile yarı-ayrılabilir matris çarpımına dönüştürülüyor. Bu monografi, SSD mimarisinin matematiksel ispatını ve donanım tensör çekirdekleri üzerindeki blok matris paralelleştirmesini ele alıyor.

h_t = \mathbf{A}_t h_{t-1} + \mathbf{B}_t x_t \iff y = \text{SemiSeparable1D}(x) \star C
LEVHA 002 ↗
LEVHA 002 // AIC-MOD-0002 ATTENTION // STATE-SPACE SCAN A[i,j] SOFTMAXh_t = A h_(t-1) + B x_t ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0002
Üretken Modeller & Akıl Yürütme (2022 – 2026) 16 dk

Mixture-of-Depths: Dinamik Hesaplama Tahsisi ve FLOP Verimliliği

Tüm tokenları aynı derinlikteki nöral katmanlardan geçirmek yerine, karmaşıklığa göre dinamik hesaplama bütçesi ayıran Mixture-of-Depths mimarisinin teorik temelleri ve yönlendirme kararlarının gradyan inişiyle optimizasyonu.

P(t \in \text{Layer}_k) = \text{TopK}(\mathbf{R}(x_t), C), \quad \text{FLOP}_{\text{saved}} \ge 50\%
LEVHA 003 ↗
LEVHA 003 // AIC-MOD-0003 ATTENTION // STATE-SPACE SCAN A[i,j] SOFTMAXh_t = A h_(t-1) + B x_t ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0003
Üretken Modeller & Akıl Yürütme (2022 – 2026) 21 dk

Test-Time Compute Scaling: Arama Ağaçları ve Düşünce Süresi Yasaları

Eğitim aşamasındaki ölçekleme sınırlarına yaklaşılırken, çıkarım zamanında yürütülen akıl yürütme adımlarının ve doğrulayıcı ödül modellerinin (Process Reward Models) test-time compute ekseninde sunduğu üstel başarı çarpanları.

\text{Score}(A) \propto N_{\text{samples}}^{\alpha} \cdot \exp(-\beta \cdot \text{Cost}(T))
LEVHA 004 ↗
LEVHA 004 // AIC-MOD-0004 ATTENTION // STATE-SPACE SCAN A[i,j] SOFTMAXh_t = A h_(t-1) + B x_t ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0004
Üretken Modeller & Akıl Yürütme (2022 – 2026) 13 dk

Speculative Decoding ve Medusa Kafaları: Çıkarım Hızlandırma Matematiği

Büyük dil modellerinde her token için belleğin yeniden okunması zorunluluğunu aşan çok başlı spekülatif tahmin protokollerinin matematiksel analizi ve ağaç tabanlı dikkat doğrulama döngüleri.

\gamma = \mathbb{E}[\text{Accepted Tokens per Step}] > 2.5 \implies \text{Speedup} \approx \frac{\gamma}{1 + c}
LEVHA 005 ↗
LEVHA 005 // AIC-MOD-0005 ATTENTION // STATE-SPACE SCAN A[i,j] SOFTMAXh_t = A h_(t-1) + B x_t ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0005
Derin Öğrenme & Ölçekleme Yasaları (2012 – 2021) 20 dk

Attention Is All You Need: 2017 Transformer Devriminin Orijinal Analizi

RNN ve LSTM zincirlerinin ardışık işlem prangasını kırarak tüm diziyi aynı anda gören öz-dikkat matrisinin bilişsel ve hesaplamalı devrimi; multi-head projeksiyonlarının geometrisi.

\text{Attention}(Q, K, V) = \text{softmax}\left(\frac{QK^T}{\sqrt{d_k}}\right)V
LEVHA 006 ↗
LEVHA 006 // AIC-MOD-0006 ATTENTION // STATE-SPACE SCAN A[i,j] SOFTMAXh_t = A h_(t-1) + B x_t ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0006
Derin Öğrenme & Ölçekleme Yasaları (2012 – 2021) 15 dk

Kaplan Ölçekleme Yasaları ve Chinchilla Denge Formülasyonu

Hesaplama bütçesinin parametre sayısı ile veri tokenları arasında en uygun dağılımını belirleyen ampirik fizik kanunlarının çıkarılışı ve büyük modellerin az eğitilme (under-training) yanılgısı.

L(N, D) = E + \frac{A}{N^{\alpha}} + \frac{B}{D^{\beta}}, \quad N_{\text{opt}} \propto C^{0.5}, \, D_{\text{opt}} \propto C^{0.5}
LEVHA 007 ↗
LEVHA 007 // AIC-MOD-0007 ATTENTION // STATE-SPACE SCAN A[i,j] SOFTMAXh_t = A h_(t-1) + B x_t ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0007
Üretken Modeller & Akıl Yürütme (2022 – 2026) 17 dk

Rotary Position Embedding (RoPE) ve Pozisyonel İnterpolasyon Fiziği

Su ve ark. tarafından formüle edilen RoPE mimarisinin, context window genişletme tekniklerindeki (YaRN, NTK-aware) harmonik frekans ayarlama matematiği.

\mathbf{R}_{\Theta, m}^d = \text{diag}\left( R_{\theta_1, m}, \dots, R_{\theta_{d/2}, m} \right) \implies \langle R_m q, R_n k \rangle = g(q, k, m-n)
LEVHA 008 ↗
LEVHA 008 // AIC-MOD-0008 ATTENTION // STATE-SPACE SCAN A[i,j] SOFTMAXh_t = A h_(t-1) + B x_t ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0008
Üretken Modeller & Akıl Yürütme (2022 – 2026) 14 dk

Grouped-Query Attention (GQA) ve Multi-Query Attention (MQA) Analizi

Llama-3 ve modern açık kaynak mimarilerin yüksek eşzamanlı çıkarım sunucularında GQA kullanarak bellek darboğazını nasıl aştığının teknik analizi.

\text{KV-Heads} = \frac{H_{\text{query}}}{G} \implies \text{Bellek Tasarrufu } \approx G\times
LEVHA 009 ↗
LEVHA 009 // AIC-MOD-0009 ATTENTION // STATE-SPACE SCAN A[i,j] SOFTMAXh_t = A h_(t-1) + B x_t ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0009
İstatistiksel Öğrenme & Veri Çölü (1990 – 2011) 14 dk

Destek Vektör Makineleri (SVM) ve Kernel Hilesi: Veri Çölünün Zaferi

Vladimir Vapnik in istatistiksel öğrenme teorisiyle geliştirdiği SVM ve Mercer teoremi temelli kernel dönüşümlerinin zarafeti.

K(\mathbf{x}_i, \mathbf{x}_j) = \exp(-\gamma \|\mathbf{x}_i - \mathbf{x}_j\|^2) \implies \text{Sonsuz Boyutlu Hilbert Uzayı}
LEVHA 010 ↗
LEVHA 010 // AIC-MOD-0010 ATTENTION // STATE-SPACE SCAN A[i,j] SOFTMAXh_t = A h_(t-1) + B x_t ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0010
İstatistiksel Öğrenme & Veri Çölü (1990 – 2011) 11 dk

Gizli Markov Modelleri (HMM) ve Viterbi Algoritması: Erken Konuşma Tanıma

Konuşma ses dalgalarının olasılıksal geçiş matrisleriyle çözümlendiği Bell Labs geleneği ve Viterbi en olası yol kestiriminin matematiği.

v_t(j) = \max_i \left( v_{t-1}(i) a_{ij} \right) b_j(y_t)
LEVHA 011 ↗
LEVHA 011 // AIC-MOD-0011 ATTENTION // STATE-SPACE SCAN A[i,j] SOFTMAXh_t = A h_(t-1) + B x_t ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0011
Sibernetik & Mantık Kışları (1950 – 1989) 15 dk

Perceptron ve Minsky’nin XOR Kanıtı: Birinci Yapay Zeka Kışının Anatomisi

Frank Rosenblatt in Mark I Perceptron makinesinin yarattığı büyük coşku ve Minsky-Papert ın matematiksel darbesiyle başlayan ilk AI kışı.

\text{XOR}(x_1, x_2) \text{ lineer ayrılamaz} \iff \nexists \, \mathbf{w} \text{ s.t. } \mathbf{w}^T \mathbf{x} > 0
LEVHA 012 ↗
LEVHA 012 // AIC-MOD-0012 ATTENTION // STATE-SPACE SCAN A[i,j] SOFTMAXh_t = A h_(t-1) + B x_t ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0012
Sibernetik & Mantık Kışları (1950 – 1989) 16 dk

Hopfield Ağları ve İkili Enerji Fonksiyonları: İlişkisel Bellek Fiziği

John Hopfield ın 1982 de fizik ve biyolojiyi harmanlayan devrimsel ilişkisel hafıza modeli ve modern dense Hopfield ağlarına giden yol.

E = -\frac{1}{2} \sum_{i,j} w_{ij} s_i s_j + \sum_i \theta_i s_i \implies \frac{dE}{dt} \le 0
LEVHA 013 ↗
LEVHA 013 // AIC-MOD-0013 ATTENTION // STATE-SPACE SCAN A[i,j] SOFTMAXh_t = A h_(t-1) + B x_t ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0013
İstatistiksel Öğrenme & Veri Çölü (1990 – 2011) 15 dk

Boltzman Makineleri ve Kısıtlı Boltzmann Ağları (RBM): Stokastik Biliş

Geoffrey Hinton ın kontrastif diverjans (Contrastive Divergence) algoritmasıyla RBM leri eğiterek derin inanç ağlarını kuruşu.

P(v, h) = \frac{1}{Z} e^{-E(v,h)}, \quad E(v,h) = -\sum a_i v_i - \sum b_j h_j - \sum v_i h_j w_{ij}
LEVHA 014 ↗
LEVHA 014 // AIC-MOD-0014 ATTENTION // STATE-SPACE SCAN A[i,j] SOFTMAXh_t = A h_(t-1) + B x_t ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0014
Derin Öğrenme & Ölçekleme Yasaları (2012 – 2021) 14 dk

ResNet ve Residual Bağlantılar: 152 Katmanlı Ağların Gradyan Otoyolu

Kaiming He ve ark. nın 2015 ImageNet zaferi ve insan seviyesinin üzerinde görsel tanıma sunan 152 katmanlı mimarinin sırrı.

\mathcal{H}(\mathbf{x}) = \mathcal{F}(\mathbf{x}, \{W_i\}) + \mathbf{x} \implies \frac{\partial \mathcal{E}}{\partial \mathbf{x}} = \frac{\partial \mathcal{E}}{\partial \mathcal{H}} \left( \frac{\partial \mathcal{F}}{\partial \mathbf{x}} + \mathbf{I} \right)
LEVHA 015 ↗
LEVHA 015 // AIC-MOD-0015 ATTENTION // STATE-SPACE SCAN A[i,j] SOFTMAXh_t = A h_(t-1) + B x_t ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0015
Derin Öğrenme & Ölçekleme Yasaları (2012 – 2021) 13 dk

BERT ve Maskelenmiş Dil Modelleri: Çift Yönlü Bağlamsal Temsil

Google AI ın 2018 de yayımladığı BERT mimarisinin transformatör kodlayıcı blokları ve transfer öğrenmedeki dönüm noktası.

\mathcal{L}_{\text{BERT}} = -\sum_{i \in \text{Mask}} \log P(w_i | w_{\setminus i})
LEVHA 016 ↗
LEVHA 016 // AIC-MOD-0016 ATTENTION // STATE-SPACE SCAN A[i,j] SOFTMAXh_t = A h_(t-1) + B x_t ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0016
Üretken Modeller & Akıl Yürütme (2022 – 2026) 15 dk

Chain-of-Thought Akıl Yürütme ve Emergent Bilişsel Yetenekler

Wei ve ark. nın büyük dil modellerinde ölçek büyüdükçe aniden ortaya çıkan düşünce adımları fenomenine dair ampirik bulguları.

\text{P}(Y|X) \ll \sum_Z \text{P}(Y|Z, X) \cdot \text{P}(Z|X) \implies \text{Adım Adım Düşünmenin Gücü}
LEVHA 017 ↗
LEVHA 017 // AIC-MOD-0017 ATTENTION // STATE-SPACE SCAN A[i,j] SOFTMAXh_t = A h_(t-1) + B x_t ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0017
Üretken Modeller & Akıl Yürütme (2022 – 2026) 16 dk

Diffusion Transformer (DiT): Pikselleri Token Gibi İşleyen Difüzyon

Peebles ve Xie nin DiT çalışması ve OpenAI Sora nın arkasındaki temel uzay-zaman yama işleme matematiği.

\mathbf{z}_{t-1} = \text{DiTBlock}(\mathbf{z}_t, t, c) \implies \text{U-Net Mimarisine Elveda}
LEVHA 018 ↗
LEVHA 018 // AIC-MOD-0018 ATTENTION // STATE-SPACE SCAN A[i,j] SOFTMAXh_t = A h_(t-1) + B x_t ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0018
Otonom Ajanlar & Sentetik AGI Çağı (2027 – Gelecek) 22 dk

Diffusion Duality ve Kuantum Mekaniksel Analoglar: Schrödinger Köprüleri

Üretken modellerin termodinamik ve kuantum mekaniği sınırındaki yeni matematiksel temelleri ve fotonik çıkarıma etkileri.

\min_{\mathbb{P}} \text{KL}(\mathbb{P} \,\|\, \mathbb{R}) \quad \text{s.t.} \quad \mathbb{P}_0 = \mu_0, \, \mathbb{P}_1 = \mu_1
ESC