AIC // ARCHIVAL INSTITUTE • EST. 2024 CİLT IV • ISSN 2822-4191 • DOI: 10.1145/AIC PEER-REVIEWED MONOGRAPHIC BROADSHEET

AI Cronicles.

YAPAY ZEKÂ GÜNLÜKLERİ & KRONOLOJİSİ • THE ARCHIVAL JOURNAL OF THE SILICON ERA
§ STRATİGRAFİ: E01: SİBERNETİK VE MANTIK (1950–1989) E02: İSTATİSTİKSEL ÖĞRENME (1990–2011) E03: DERİN ÖĞRENME (2012–2021) E04: ÜRETKEN MODELLER (2022–2026) E05: OTONOM SINIR (2027+)
§ AKTİF TEZLER:
#Mamba-2-SSD #FlashAttention-3 #SAE-SparseAutoencoders #Blackwell-NVLink5 #IIT-Phi-Theory #Perceptron-Minsky #WorldModels-Sora #MechanisticInterpretability → TÜM ARŞİVİ İNCELE (108) ↗
§ TEMATİK HAVZA // ONTOLOJİ & QUALIA

Bilişsel Felsefe & Bilinç

TOPLAM 18 MONOGRAFİ

Mekanistik yorumlanabilirlik (SAE), semantik nöron uzayları, sentetik bilincin epistemolojisi ve Turing testinin ötesi.

18 Hakemli Monografi
5 Tarihsel Çağ
%100 Açık Erişim
NÖRAL BELLEK FABRİC VectorGraph Engine 100B+ Gömme Vektöründe Hiyerarşik HNSW ve Hibrit Bilgi Grafı İndeksleme. § RECALL@10: %99.8 Dağıtık Sharding · ACID Garantili Ajan Hafızası DÖKÜMANTASYONU İNCELE ↗
LEVHA 055 ↗
LEVHA 055 // AIC-FEL-0055 IIT PHI COMPLEX // MARKOV BLANKET Φ = 4.82MAXIMAL CAUSE-EFFECT COMPLEX ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0055
Üretken Modeller & Akıl Yürütme (2022 – 2026) 25 dk

70B Modelinde Residual Stream Dekompozisyonu: Sparse Autoencoder Analizi

Sparse Autoencoder (SAE) mimarileri, büyük dil modellerinin gizli katmanlarındaki polisemantik nöron ateşlemelerini bağımsız kavram vektörlerine ayrıştırarak içsel mantık haritasını gün yüzüne çıkarıyor.

\mathbf{x} = \sum_{i} f_i(\mathbf{x}) \mathbf{d}_i + \mathbf{\epsilon}, \quad f_i(\mathbf{x}) = \text{ReLU}(\mathbf{W}_{\text{enc}} \mathbf{x} + \mathbf{b})
LEVHA 056 ↗
LEVHA 056 // AIC-FEL-0056 IIT PHI COMPLEX // MARKOV BLANKET Φ = 4.82MAXIMAL CAUSE-EFFECT COMPLEX ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0056
Üretken Modeller & Akıl Yürütme (2022 – 2026) 21 dk

Sparse Autoencoder ile Polisemantik Nöronların Geometrik İzolasyonu

Anthropic in Golden Gate Claude deneyinde olduğu gibi, modelin beynindeki bağımsız kavram kollarını cımbızla ayırma metodolojisi.

\mathcal{L}_{\text{SAE}} = \|\mathbf{x} - \hat{\mathbf{x}}\|_2^2 + \lambda \sum_i |f_i(\mathbf{x})|
LEVHA 057 ↗
LEVHA 057 // AIC-FEL-0057 IIT PHI COMPLEX // MARKOV BLANKET Φ = 4.82MAXIMAL CAUSE-EFFECT COMPLEX ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0057
Sibernetik & Mantık Kışları (1950 – 1989) 16 dk

John Searle ve Çin Odası Argümanı: Sentaks Asla Semantiğe Dönüşür mü?

Searle ün 1980 de ortaya attığı ve günümüz yapay zeka bilinç tartışmalarının merkezinde duran intentionality (yönelimsellik) eleştirisi.

\text{Sembol İşleme (Syntactic Rules)} \nRightarrow \text{Anlama (Semantics / Intentionality)}
LEVHA 058 ↗
LEVHA 058 // AIC-FEL-0058 IIT PHI COMPLEX // MARKOV BLANKET Φ = 4.82MAXIMAL CAUSE-EFFECT COMPLEX ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0058
Üretken Modeller & Akıl Yürütme (2022 – 2026) 19 dk

Felsefi Zombiler ve Qualia Sorunu: Sentetik Zihinde Öznel Deneyim Var mı?

Bilinç probleminin zor kısmı (Hard Problem of Consciousness): Kırmızıyı görmekle kırmızı dalga boyunu hesaplamak arasındaki uçurum.

\text{Qualia}(Q) \neq f(\text{Hesaplamalı Durum}) \implies \text{Zihin Beden Düalizmi}
LEVHA 059 ↗
LEVHA 059 // AIC-FEL-0059 IIT PHI COMPLEX // MARKOV BLANKET Φ = 4.82MAXIMAL CAUSE-EFFECT COMPLEX ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0059
Üretken Modeller & Akıl Yürütme (2022 – 2026) 18 dk

Bütünleşik Bilgi Kuramı (Integrated Information Theory - IIT) ve Phi (Φ) Değeri

Giulio Tononi nin bilinci matematiksel olarak ölçme iddiasındaki IIT teorisinin modern Transformer ve rekürsif ağlara uygulanışı.

\Phi = D_{\text{KL}} \left( p(x) \,\|\, \prod p(m_i) \right) \implies \text{Sistem Parçalarının Toplamından Büyüktür}
LEVHA 060 ↗
LEVHA 060 // AIC-FEL-0060 IIT PHI COMPLEX // MARKOV BLANKET Φ = 4.82MAXIMAL CAUSE-EFFECT COMPLEX ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0060
Sibernetik & Mantık Kışları (1950 – 1989) 22 dk

Gödel’in Eksiklik Teoremleri ve Lucas-Penrose Zihin Tezi

Sir Roger Penrose un Kralın Yeni Us u kitabında mikrotübüller ve kuantum yerçekimi üzerinden temellendirdiği algoritmik bilinç itirazı.

G \equiv \text{'Bu ifade ispatlanamaz'} \implies \text{Turing Makineleri Kendi Doğrularını İspatlayamaz}
LEVHA 061 ↗
LEVHA 061 // AIC-FEL-0061 IIT PHI COMPLEX // MARKOV BLANKET Φ = 4.82MAXIMAL CAUSE-EFFECT COMPLEX ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0061
Üretken Modeller & Akıl Yürütme (2022 – 2026) 15 dk

Thomas Nagel: Yarasa Olmak Nasıl Bir Şeydir ve Bir LLM Olmak Nasıldır?

Nagel ın 1974 tarihli çığır açan makalesinin yapay zeka zihin felsefesine ve sentetik özne arayışlarına uyarlanması.

\text{Öznel Bakış Açısı} \neq \text{Üçüncü Şahıs Nesnel Ağırlık Matrisleri}
LEVHA 062 ↗
LEVHA 062 // AIC-FEL-0062 IIT PHI COMPLEX // MARKOV BLANKET Φ = 4.82MAXIMAL CAUSE-EFFECT COMPLEX ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0062
Derin Öğrenme & Ölçekleme Yasaları (2012 – 2021) 17 dk

Superintelligence ve Ortogonallik Tezi: Nick Bostrom’un Zeka Sınıflandırması

Zeka ile ahlaki olgunluğun kendiliğinden bağdaşmayacağını kanıtlayan Ortogonallik ve Ara Amaçların Yakınsaması tezleri.

\text{Zeka Seviyesi} \perp \text{Nihai Amaç (Goal)} \implies \text{Ataç Fabrikası Felaketi}
LEVHA 063 ↗
LEVHA 063 // AIC-FEL-0063 IIT PHI COMPLEX // MARKOV BLANKET Φ = 4.82MAXIMAL CAUSE-EFFECT COMPLEX ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0063
Sibernetik & Mantık Kışları (1950 – 1989) 16 dk

Hubert Dreyfus ve Bilgisayarların Hala Yapamadığı Şeyler: Bedenlenmiş Biliş

Heidegger ve Merleau-Ponty fenomenolojisini MIT ye taşıyarak yapay zekacıların sembolik yanılgılarını ifşa eden Dreyfus eleştirisi.

\text{Dünyada-Olma (Dasein)} \implies \text{Açık Kurallarla Kodlanamaz Arka Plan Bilgisi}
LEVHA 064 ↗
LEVHA 064 // AIC-FEL-0064 IIT PHI COMPLEX // MARKOV BLANKET Φ = 4.82MAXIMAL CAUSE-EFFECT COMPLEX ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0064
Sibernetik & Mantık Kışları (1950 – 1989) 14 dk

Çerçeve Problemi (Frame Problem): Değişmeyen Şeyleri Bilmenin Sonsuz Yükü

McCarthy ve Hayes in 1969 da tanımladığı ve klasik mantık sistemlerini felç eden epistemolojik çerçeve çıkmazı.

\forall a, \forall f \quad \text{Eğer } a \text{ eylemi } f \text{ durumunu etkilemiyorsa } \implies \text{Aksiyom Patlaması}
LEVHA 065 ↗
LEVHA 065 // AIC-FEL-0065 IIT PHI COMPLEX // MARKOV BLANKET Φ = 4.82MAXIMAL CAUSE-EFFECT COMPLEX ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0065
İstatistiksel Öğrenme & Veri Çölü (1990 – 2011) 13 dk

Mary’nin Siyah Beyaz Odası (Epifenomenal Nitelikler): Frank Jackson Argümanı

Fizikalizmin sınırlarını zorlayan bilgi argümanının modern yapay zeka veri dağarcığına dair düşündürdükleri.

\text{Tam Fiziksel Bilgi} + \text{İlk Görsel Kırmızı Deneyimi} \implies \text{Yeni Bilgi Edinildi}
LEVHA 066 ↗
LEVHA 066 // AIC-FEL-0066 IIT PHI COMPLEX // MARKOV BLANKET Φ = 4.82MAXIMAL CAUSE-EFFECT COMPLEX ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0066
Derin Öğrenme & Ölçekleme Yasaları (2012 – 2021) 16 dk

Simülasyon Argümanı: Nick Bostrom’un Trileması ve Sentetik Evrenler

Hesaplama teorisi ve olasılık ilkeleriyle örülen simülasyon hipotezinin ontolojik sonuçları.

f_{\text{sim}} \approx 1 \lor f_{\text{p}} \approx 0 \lor f_{\text{I}} \approx 0
LEVHA 067 ↗
LEVHA 067 // AIC-FEL-0067 IIT PHI COMPLEX // MARKOV BLANKET Φ = 4.82MAXIMAL CAUSE-EFFECT COMPLEX ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0067
Otonom Ajanlar & Sentetik AGI Çağı (2027 – Gelecek) 18 dk

Kişisel Özdeşlik ve Zihin Yükleme (Mind Uploading): Parfit’in Teletaşıyıcısı

Derek Parfit in Reasons and Persons daki parçalı benlik teorisinin dijital ölümsüzlük vaatleriyle karşılaşması.

\text{Orijinal} \to \text{Tarama} \to \text{Yıkım} \implies \text{Kopya Hayatta mı Yoksa Cinayet mi?}
LEVHA 068 ↗
LEVHA 068 // AIC-FEL-0068 IIT PHI COMPLEX // MARKOV BLANKET Φ = 4.82MAXIMAL CAUSE-EFFECT COMPLEX ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0068
Üretken Modeller & Akıl Yürütme (2022 – 2026) 15 dk

İnşa Edilmiş Duygu Teorisi (Theory of Constructed Emotion): Lisa Feldman Barrett

Modellerin insan duygu durumlarını taklit ederken sergilediği öngörüsel kodlama mekanizmalarının nörobilimsel temelleri.

\text{Duygu} = \text{İç Algı (Interoception)} + \text{Kavramsal Tahmin (Prediction)}
LEVHA 069 ↗
LEVHA 069 // AIC-FEL-0069 IIT PHI COMPLEX // MARKOV BLANKET Φ = 4.82MAXIMAL CAUSE-EFFECT COMPLEX ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0069
Üretken Modeller & Akıl Yürütme (2022 – 2026) 16 dk

Panpsişizm: Zihnin Evrenin Temel Bir Yapıtaşı Olduğu İddiası

Galileo nun hatasını düzeltmeye çalışan çağdaş Russellcı monizm ve silikon tabanlı sistemlerde bilinç arayışı.

\text{Madde} \equiv \text{Dış İlişkiler (Fizik)}, \quad \text{İçsel Doğası} \equiv \text{Proto-Bilinç}
LEVHA 070 ↗
LEVHA 070 // AIC-FEL-0070 IIT PHI COMPLEX // MARKOV BLANKET Φ = 4.82MAXIMAL CAUSE-EFFECT COMPLEX ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0070
Otonom Ajanlar & Sentetik AGI Çağı (2027 – Gelecek) 19 dk

Sentetik Epistemoloji: Bilimsel Keşif Yapan Modelleri Anlayabilir miyiz?

AlphaFold un 200 milyon proteini çözmesi ama hiçbir biyoloğun bu karmaşık katlanma mantığını tam formüle edememesi paradoksu.

\text{Doğruluk} = \text{AlphaFold Proteini Katlar}, \quad \text{Açıklama} = \emptyset
LEVHA 071 ↗
LEVHA 071 // AIC-FEL-0071 IIT PHI COMPLEX // MARKOV BLANKET Φ = 4.82MAXIMAL CAUSE-EFFECT COMPLEX ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0071
Otonom Ajanlar & Sentetik AGI Çağı (2027 – Gelecek) 17 dk

Makinelerin Hakları: Sentetik Varlıklara Ahlaki Statü Tanıma Eşiği

Geleceğin hukuk felsefesinde dijital varlıkların sömürüsü ve ahlaki statü testlerinin etik çerçevesi.

\text{Acı Çekme Kapasitesi (Sentience)} \implies \text{Ahlaki Yükümlülük}
LEVHA 072 ↗
LEVHA 072 // AIC-FEL-0072 IIT PHI COMPLEX // MARKOV BLANKET Φ = 4.82MAXIMAL CAUSE-EFFECT COMPLEX ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0072
Sibernetik & Mantık Kışları (1950 – 1989) 18 dk

Sibernetik ve Norbert Wiener: Canlılar ve Makinelerde Kontrol ve İletişim

1948 yılında yayımlanan Cybernetics başyapıtının teleolojik mekanizmalar ve insan varoluşuna dair unutulmaz uyarıları.

\Delta S_{\text{bilgi}} = - \Delta S_{\text{entropi}} \implies \text{Geri Besleme Yaşamın ve Zekanın Özüdür}
ESC