AIC // ARCHIVAL INSTITUTE • EST. 2024 CİLT IV • ISSN 2822-4191 • DOI: 10.1145/AIC PEER-REVIEWED MONOGRAPHIC BROADSHEET

AI Cronicles.

YAPAY ZEKÂ GÜNLÜKLERİ & KRONOLOJİSİ • THE ARCHIVAL JOURNAL OF THE SILICON ERA
§ STRATİGRAFİ: E01: SİBERNETİK VE MANTIK (1950–1989) E02: İSTATİSTİKSEL ÖĞRENME (1990–2011) E03: DERİN ÖĞRENME (2012–2021) E04: ÜRETKEN MODELLER (2022–2026) E05: OTONOM SINIR (2027+)
§ AKTİF TEZLER:
#Mamba-2-SSD #FlashAttention-3 #SAE-SparseAutoencoders #Blackwell-NVLink5 #IIT-Phi-Theory #Perceptron-Minsky #WorldModels-Sora #MechanisticInterpretability → TÜM ARŞİVİ İNCELE (108) ↗
§ TEMATİK HAVZA // FİZİK, BANT GENİŞLİĞİ & YONGA

Silikon, Çip & Süperküme Altyapısı

TOPLAM 18 MONOGRAFİ

Blackwell B200 mimarisi, NVLink-5 optik ara-bağlantılar, HBM3e bellek duvarı ve 100K GPU ölçekli eksa-flop süper bilgisayarlar.

18 Hakemli Monografi
5 Tarihsel Çağ
%100 Açık Erişim
NÖRAL BELLEK FABRİC VectorGraph Engine 100B+ Gömme Vektöründe Hiyerarşik HNSW ve Hibrit Bilgi Grafı İndeksleme. § RECALL@10: %99.8 Dağıtık Sharding · ACID Garantili Ajan Hafızası DÖKÜMANTASYONU İNCELE ↗
LEVHA 037 ↗
LEVHA 037 // AIC-SIL-0037 CoWoS LITHOGRAPHY // DIE FLOORPLAN HBM3e TSV BUS // 8192-BIT ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0037
Üretken Modeller & Akıl Yürütme (2022 – 2026) 24 dk

Blackwell B200 Mimarisinde 4-Bit Tensör Fiziği ve NVLink-5 Bant Darboğazı

Transformer mimarilerinin karesel hesaplama karmaşıklığından ziyade bellek bant genişliği limitlerine tosladığı bu eşikte, nVidia Blackwell B200 monolitik die sınırlarını aşan 10 TB/s NV-HBI ara-bağı ile yeni bir fiziksel paradigma tanımlıyor.

T_{\text{bisection}} = \frac{72 \times 1.8\,\text{TB/s}}{\Delta t_{\text{allgather}}} \implies \mathcal{O}(1) \text{ Bellek Darboğazı}
LEVHA 038 ↗
LEVHA 038 // AIC-SIL-0038 CoWoS LITHOGRAPHY // DIE FLOORPLAN HBM3e TSV BUS // 8192-BIT ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0038
Üretken Modeller & Akıl Yürütme (2022 – 2026) 21 dk

CoWoS-L ve Yüksek Yoğunluklu Silikon Ara Katman (Interposer) Fiziği

TSMC nin gelişmiş paketleme teknolojisinin termal genleşme katsayıları ve mikroskobik lehim topları düzeyindeki malzeme bilimi mücadelesi.

\text{Die}_{\text{limit}} \approx 858\,\text{mm}^2 \implies 2 \times \text{Die} \text{ birleşimi için CoWoS zorunludur}
LEVHA 039 ↗
LEVHA 039 // AIC-SIL-0039 CoWoS LITHOGRAPHY // DIE FLOORPLAN HBM3e TSV BUS // 8192-BIT ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0039
Üretken Modeller & Akıl Yürütme (2022 – 2026) 18 dk

HBM3e ve HBM4 Bellek Duvarı: TSV Teknolojisi ve 8 TB/s Transfer Sınırı

Through-Silicon Via (TSV) ile üst üste dizilen 12 ve 16 katmanlı DRAM zarlarının nanometrik dikey interconnect mimarisi.

\text{BW} = \text{BusWidth} \times \text{DataRate} = 1024\,\text{bit} \times 9.6\,\text{Gbps} \approx 1.2\,\text{TB/s stack}
LEVHA 040 ↗
LEVHA 040 // AIC-SIL-0040 CoWoS LITHOGRAPHY // DIE FLOORPLAN HBM3e TSV BUS // 8192-BIT ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0040
Otonom Ajanlar & Sentetik AGI Çağı (2027 – Gelecek) 20 dk

Optik Ara-Bağlantılar (Co-Packaged Optics - CPO) ve Fotonik Tensör Çipleri

Lazer diyotlarının doğrudan silikon paketi içine gömüldüğü CPO teknolojisi ve ışık hızında matris çarpımı yapan fotonik işlemciler.

P_{\text{optical}} \ll P_{\text{copper}} \quad \text{for distances} > 2\,\text{meters at } 200\,\text{Gbps/lane}
LEVHA 041 ↗
LEVHA 041 // AIC-SIL-0041 CoWoS LITHOGRAPHY // DIE FLOORPLAN HBM3e TSV BUS // 8192-BIT ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0041
Üretken Modeller & Akıl Yürütme (2022 – 2026) 16 dk

Google TPU v5p ve TPU v6 Trillium: Halka (Torus) Topolojisinde 3D Mesh

Google ın kendi tasarladığı Inter-Core Interconnect (ICI) hatlarıyla on binlerce TPU yu tek bir monolitik tensör hızlandırıcı gibi çalıştırma vizyonu.

\text{ICI}_{\text{bandwidth}} = 4.8\,\text{Tbps per chip} \quad \text{in 3D 16×16×24 Torus}
LEVHA 042 ↗
LEVHA 042 // AIC-SIL-0042 CoWoS LITHOGRAPHY // DIE FLOORPLAN HBM3e TSV BUS // 8192-BIT ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0042
Otonom Ajanlar & Sentetik AGI Çağı (2027 – Gelecek) 17 dk

Eksawatt Güç Altyapısı: Yapay Zeka Veri Merkezlerinde Nükleer Reaktörler

Microsoft ve Amazon un nükleer santrallerle yaptığı doğrudan enerji anlaşmaları ve megavat başına hesaplanan model doğruluğu denklemleri.

P_{\text{cluster}} = 100{,}000 \times 1.5\,\text{kW} + \text{Cooling} \approx 200\,\text{MW} \implies \text{SMR Reaktor Zorunluluğu}
LEVHA 043 ↗
LEVHA 043 // AIC-SIL-0043 CoWoS LITHOGRAPHY // DIE FLOORPLAN HBM3e TSV BUS // 8192-BIT ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0043
Üretken Modeller & Akıl Yürütme (2022 – 2026) 15 dk

Sıvı Daldırma Soğutma (Immersion Cooling) ve Faz Değişimli Termodinamik

Dielektrik sıvılar içine daldırılan GPU raflarında kaynama ve yoğunlaşma döngüleriyle sağlanan aşırı termal transfer verimliliği.

\text{PUE} = \frac{\text{Toplam Tesis Gücü}}{\text{IT Ekipman Gücü}} \xrightarrow{\text{Sıvı Soğutma}} 1.03
LEVHA 044 ↗
LEVHA 044 // AIC-SIL-0044 CoWoS LITHOGRAPHY // DIE FLOORPLAN HBM3e TSV BUS // 8192-BIT ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0044
Üretken Modeller & Akıl Yürütme (2022 – 2026) 14 dk

Groq LPU ve Deterministic Tensor Streaming: SRAM Merkezli Çıkarım

Derleyicinin yürütme zamanını nanasaniye hassasiyetinde önceden planladığı Groq Language Processing Unit mimarisinin analizi.

\text{Gecikme} \approx \mathcal{O}(1) \implies \text{DRAM Yok, 230 MB On-Chip SRAM}
LEVHA 045 ↗
LEVHA 045 // AIC-SIL-0045 CoWoS LITHOGRAPHY // DIE FLOORPLAN HBM3e TSV BUS // 8192-BIT ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0045
Üretken Modeller & Akıl Yürütme (2022 – 2026) 16 dk

Cerebras Wafer-Scale Engine 3: Tek Bir Silikon Gofret Boyutunda Çip

46.225 milimetrekarelik alanda litografi kusurlarını yazılımsal yedek çekirdeklerle baypas eden Wafer Scale Engine mühendisliği.

44{,}000\,\text{mm}^2 \text{ Silikon} \implies 4 \text{ Trilyon Transistör, 900{,}000 Çekirdek}
LEVHA 046 ↗
LEVHA 046 // AIC-SIL-0046 CoWoS LITHOGRAPHY // DIE FLOORPLAN HBM3e TSV BUS // 8192-BIT ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0046
Üretken Modeller & Akıl Yürütme (2022 – 2026) 19 dk

NVIDIA Hopper H100 ve Transformer Engine: FP8 Precision Devrimi

2022 de tanıtılan H100 GPU sunun yapay zeka patlamasını tetikleyen donanımsal tensör motoru ve matris çarpım anatomisi.

\text{FP8 E4M3 (İleri)} \iff \text{FP8 E5M2 (Geri)} \implies 2\times \text{ TFLOPS Artışı}
LEVHA 047 ↗
LEVHA 047 // AIC-SIL-0047 CoWoS LITHOGRAPHY // DIE FLOORPLAN HBM3e TSV BUS // 8192-BIT ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0047
Üretken Modeller & Akıl Yürütme (2022 – 2026) 19 dk

FlashAttention-3: Asenkron Tensör Çekirdeği Pipeline ve FP8 GEMM

GPU SRAM ve HBM arasındaki veri aktarım darboğazını yazılımsal döşeme (tiling) ve donanımsal asenkron transferle ortadan kaldıran FlashAttention-3 anatomisi.

\text{TMA}_{\text{async}} \parallel \text{WGMMA} \implies 75\% \text{ Teorik Tepe TFLOPS}
LEVHA 048 ↗
LEVHA 048 // AIC-SIL-0048 CoWoS LITHOGRAPHY // DIE FLOORPLAN HBM3e TSV BUS // 8192-BIT ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0048
Derin Öğrenme & Ölçekleme Yasaları (2012 – 2021) 12 dk

AlexNet 2012: İki GTX 580 Üzerinde Başlayan Derin Öğrenme Miladı

Krizhevsky ve ark. tarafından iki adet 3 GB belleğe sahip tüketici ekran kartı üzerinde yazılan saf CUDA çekirdeklerinin yapay zekayı başlattığı an.

\text{ReLU}(x) = \max(0, x) \implies \text{Gradyan Sönmesi Engellendi}
LEVHA 049 ↗
LEVHA 049 // AIC-SIL-0049 CoWoS LITHOGRAPHY // DIE FLOORPLAN HBM3e TSV BUS // 8192-BIT ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0049
Derin Öğrenme & Ölçekleme Yasaları (2012 – 2021) 15 dk

A100 ve Ampere Mimarisi: Seyreklik (Sparsity) ve TF32 Formatı

COVID döneminde ChatGPT nin ilk versiyonlarını eğiten A100 GPU sunun donanımsal seyreklik ve multi-instance GPU (MIG) özellikleri.

2:4 \text{ Yapısal Seyreklik} \implies \text{Ağırlıkların \%50 si Sıfırlanır, Matris Hızı } 2\times
LEVHA 050 ↗
LEVHA 050 // AIC-SIL-0050 CoWoS LITHOGRAPHY // DIE FLOORPLAN HBM3e TSV BUS // 8192-BIT ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0050
Derin Öğrenme & Ölçekleme Yasaları (2012 – 2021) 17 dk

Volta V100 ve Tensör Çekirdeklerinin (Tensor Cores) Doğuşu

2017 de NVIDIA nın 3 milyar dolarlık Ar-Ge ile çıkardığı ilk tensör çekirdekli mimarisi Volta V100 ün çip tarihi açısından önemi.

D = A \times B + C, \quad A, B \in \mathbb{R}^{4 \times 4} \text{ tek saat döngüsünde}
LEVHA 051 ↗
LEVHA 051 // AIC-SIL-0051 CoWoS LITHOGRAPHY // DIE FLOORPLAN HBM3e TSV BUS // 8192-BIT ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0051
İstatistiksel Öğrenme & Veri Çölü (1990 – 2011) 16 dk

Dennard Ölçeklemesinin Çöküşü ve Karanlık Silikon (Dark Silicon) Çağı

2005-2007 yıllarında saat frekansı artışının 4 GHz sınırında durması ve genel amaçlı CPU lardan özelleşmiş tensör ASIC lerine kaçışın nedeni.

P_{\text{density}} \propto V_{dd}^2 \cdot f \implies V_{dd} \text{ artık düşürülemiyor, Isı Patladı}
LEVHA 052 ↗
LEVHA 052 // AIC-SIL-0052 CoWoS LITHOGRAPHY // DIE FLOORPLAN HBM3e TSV BUS // 8192-BIT ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0052
Derin Öğrenme & Ölçekleme Yasaları (2012 – 2021) 23 dk

ASML ve EUV (Aşırı Ultraviyole) Fotolitografisinin Mucizesi

Plazma patlamalarıyla 13.5 nanometre dalga boyunda ışık üreten ve jeopolitik güç dengesini belirleyen ASML litografi makinelerinin anatomisi.

\lambda = 13.5\,\text{nm} \implies \text{Saniyede 50{,}000 erimiş kalay damlasına lazerle vurulur}
LEVHA 053 ↗
LEVHA 053 // AIC-SIL-0053 CoWoS LITHOGRAPHY // DIE FLOORPLAN HBM3e TSV BUS // 8192-BIT ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0053
Sibernetik & Mantık Kışları (1950 – 1989) 13 dk

Cray-1 ve Vektör Süper Bilgisayarları: Seymour Cray’in At nalı Tasarımı

Freon gazıyla soğutulan ve Los Alamos laboratuvarlarında nükleer simülasyonlar koşan 1976 model Cray-1 in mimari estetiği.

\text{Tel Uzunluğu} < 1.2\,\text{metre} \implies 80\,\text{MHz Saat Hızında Sinyal Gecikmesi Önlenir}
LEVHA 054 ↗
LEVHA 054 // AIC-SIL-0054 CoWoS LITHOGRAPHY // DIE FLOORPLAN HBM3e TSV BUS // 8192-BIT ÇÖZÜNÜRLÜK: FP8/BF16 DOI: 10.1145/AIC.2026.0054
Sibernetik & Mantık Kışları (1950 – 1989) 14 dk

Transistörün İcadı: Bell Labs 1947 ve Vakum Tüplerinden Katı Hale Geçiş

John Bardeen, Walter Brattain ve William Shockley nin masasında doğan noktasal temaslı transistörün bilişsel çağı başlatması.

\text{Germanyum Kristali} + \text{Altın İğneler} \implies \text{Akım Kazancı (Transresistance)}
ESC